Kulebiak z opieńkami według przepisu z 1927 roku – grzybowe danie, o którym prawie zapomnieliśmy – łączy miękkie, lekko maślane ciasto drożdżowe z wyrazistym nadzieniem z leśnych grzybów, cebuli i kaszy gryczanej. Po upieczeniu skórka jest rumiana i delikatnie chrupiąca, środek pozostaje puszysty, a farsz zwarty, soczysty i mocno grzybowy.
Taki kulebiak sprawdzi się jako ciepła kolacja, danie obiadowe albo przekąska na rodzinny stół. Największy wpływ na rezultat mają dobrze odparowane opieńki oraz całkowicie wystudzony farsz – zbyt mokre lub gorące nadzienie może sprawić, że ciasto przy spodzie pozostanie ciężkie i wilgotne.
Najważniejsze informacje
Czas, porcje i koszt
- Liczba porcji8
- Aktywny czas przygotowaniaokoło 55 minut
- Wyrastanie ciastaokoło 85 minut
- Gotowanie i smażenie składników farszuokoło 30 minut
- Pieczenieokoło 40 minut
- Odpoczynek po upieczeniu15 minut
- Łączny czas przygotowaniaokoło 2 godziny 50 minut
- Orientacyjny koszt całej potrawy40–55 zł
- Orientacyjny koszt jednej porcji5–7 zł
Wartości odżywcze
| Składnik odżywczy | Na porcję | Na 100 g |
|---|---|---|
| Kaloryczność | około 460 kcal | 205 kcal |
| Białko | około 14 g | 6 g |
| Tłuszcz | około 16 g | 7 g |
| Węglowodany | około 67 g | 30 g |
| Błonnik | około 6 g | 3 g |
Podane wartości odżywcze są orientacyjne i mogą się różnić w zależności od użytych produktów oraz wielkości porcji.
Kulebiak pasuje do tradycyjnej diety mieszanej oraz diety bezmięsnej zawierającej nabiał i jaja.
Składniki na 8 porcji
Na ciasto
-
500 g mąki pszennej typu 500 lub 550
-
250 ml mleka
-
25 g świeżych drożdży
-
10 g cukru
-
1 jajko
-
80 g masła
-
7 g soli
Na nadzienie
-
800 g świeżych, oczyszczonych opieniek
-
120 g suchej kaszy gryczanej palonej
-
250 g cebuli
-
40 g masła
-
1 łyżeczka suszonego majeranku
-
1 łyżeczka soli
-
1/2 łyżeczki mielonego czarnego pieprzu
Do posmarowania
-
1 jajko
-
1 łyżka mleka
Przepis i sposób przygotowania na: Kulebiak z opieńkami według przepisu z 1927 roku – grzybowe danie, o którym prawie zapomnieliśmy
Kroki postępowania
-
Obgotuj opieńki. Oczyszczone grzyby przejrzyj i pozostaw wyłącznie zdrowe okazy. Większe kapelusze i trzony pokrój na kawałki szerokości około 2 cm. Opieńki włóż do garnka, zalej dużą ilością wody i gotuj 15 minut od chwili ponownego zagotowania. Odcedź je dokładnie i pozostaw na sicie. Wodę po gotowaniu wylej. Nie skracaj tego etapu i używaj wyłącznie grzybów prawidłowo rozpoznanych jako jadalne opieńki.
-
Ugotuj kaszę. 120 g kaszy gryczanej ugotuj zgodnie z proporcjami podanymi na opakowaniu, zwykle przez 12–15 minut, tak aby była miękka, ale pozostała sypka. Odcedź ją, jeżeli pozostała woda, i pozostaw do przestudzenia.
-
Przygotuj rozczyn. Mleko podgrzej do temperatury około 30–35°C – powinno być wyraźnie ciepłe, ale nie gorące. Odlej 100 ml do miseczki, dodaj drożdże, cukier i 1 łyżkę mąki odjętą z przygotowanych 500 g. Wymieszaj i pozostaw na 10–15 minut, aż na powierzchni pojawi się wyraźna piana.
-
Zagnieć ciasto. Pozostałą mąkę wsyp do dużej miski, dodaj 7 g soli, rozczyn, pozostałe 150 ml mleka i 1 jajko. Wyrabiaj przez około 5 minut, następnie stopniowo dodaj 80 g roztopionego i przestudzonego masła. Wyrabiaj kolejne 7–10 minut, aż ciasto będzie gładkie, sprężyste i zacznie odchodzić od dłoni lub ścianek misy. Jeśli lekko się klei, nie dosypuj od razu dużej ilości mąki.
-
Zostaw ciasto do wyrośnięcia. Uformuj kulę, włóż ją do miski i przykryj ściereczką. Pozostaw w ciepłym miejscu na około 60 minut, aż objętość ciasta zwiększy się mniej więcej dwukrotnie.
-
Usmaż grzybowy farsz. Cebulę pokrój w drobną kostkę. Na dużej patelni rozpuść 40 g masła, dodaj cebulę i smaż na średnim ogniu przez 6–8 minut, aż zmięknie i lekko się zezłoci. Dodaj dobrze odsączone opieńki i smaż przez 10–12 minut, często mieszając. Pod koniec na patelni nie powinna pozostawać wolna woda.
-
Dopraw nadzienie. Do opieniek dodaj ugotowaną kaszę, 1 łyżeczkę majeranku, 1 łyżeczkę soli i 1/2 łyżeczki pieprzu. Wymieszaj i smaż jeszcze 2–3 minuty. Farsz powinien być wilgotny, ale sypki i zwarty, bez płynu na dnie patelni. Przełóż go do szerokiego naczynia i całkowicie wystudź.
-
Uformuj kulebiak. Wyrośnięte ciasto krótko zagnieć i rozwałkuj na oprószonym mąką blacie na prostokąt o wymiarach około 35 × 45 cm i grubości około 5 mm. Na środku, wzdłuż dłuższego boku, rozłóż zimny farsz, pozostawiając około 4–5 cm wolnego ciasta przy krótszych krawędziach. Zawiń krótsze końce do środka, następnie nałóż na farsz dłuższe boki ciasta i dokładnie zlep łączenie.
-
Przygotuj do pieczenia. Kulebiak przełóż łączeniem do dołu na blachę wyłożoną papierem do pieczenia. Przykryj luźno ściereczką i pozostaw na 25 minut. W tym czasie rozgrzej piekarnik do 180°C, grzanie góra-dół.
-
Posmaruj wierzch. Drugie jajko roztrzep z 1 łyżką mleka. Posmaruj kulebiak cienką warstwą mieszanki. W kilku miejscach nakłuj wierzch widelcem lub wykonaj 3–4 niewielkie nacięcia nożem, aby para mogła swobodnie uchodzić.
-
Upiecz kulebiak. Wstaw blachę na środkowy poziom piekarnika i piecz przez 35–40 minut w 180°C, grzanie góra-dół. Gotowy kulebiak powinien być równomiernie złotobrązowy, a jego spód dobrze wypieczony. Jeśli wierzch zacznie rumienić się zbyt szybko, pod koniec pieczenia można luźno przykryć go arkuszem papieru do pieczenia.
-
Pozostaw do odpoczynku. Po wyjęciu z piekarnika przełóż kulebiak na kratkę i odczekaj około 15 minut. Dopiero potem pokrój go ostrym nożem na plastry szerokości 3–4 cm. Dzięki temu nadzienie pozostanie wewnątrz, a ciasto nie zostanie zgniecione.
Propozycje podania
-
Podawaj ciepły kulebiak z kubkiem klarownego barszczu czerwonego.
-
Do porcji można dodać surówkę z kiszonej kapusty z cebulą i odrobiną oleju.
-
Na kolację podaj grubszy plaster kulebiaka z kiszonym ogórkiem lub marynowanymi grzybami.
Dodatkowe wskazówki
-
Opieńki muszą być świeże, prawidłowo rozpoznane i poddane odpowiednio długiej obróbce cieplnej; surowych ani niedogotowanych nie należy próbować.
-
Im dokładniej grzyby zostaną odparowane, tym mniejsze ryzyko powstania wilgotnej, niedopieczonej warstwy ciasta przy farszu.
-
Farsz można przygotować kilka godzin wcześniej. Przed zawinięciem w ciasto powinien być całkowicie zimny.
-
Kasza gryczana nie powinna być rozgotowana – sypkie ziarna wchłaniają część soków z grzybów i pomagają utrzymać zwartą strukturę nadzienia.
-
Przy wyrabianiu ciasta lepiej pozostawić je odrobinę miękkie niż dosypywać dużo dodatkowej mąki, ponieważ zbyt twarde ciasto po upieczeniu będzie suche.
Przechowywanie w lodówce i mrożenie
Wystudzony kulebiak można przechowywać w szczelnie zamkniętym pojemniku w lodówce przez 2–3 dni. Najlepiej odgrzewać go przez około 10–15 minut w 160°C, dzięki czemu ciasto odzyska lekko chrupiącą powierzchnię; kuchenka mikrofalowa sprawi, że będzie bardziej miękkie. Kulebiak można zamrozić po całkowitym wystudzeniu, najlepiej pokrojony na porcje i szczelnie zapakowany, na okres do około 2 miesięcy. Rozmrażaj go przez noc w lodówce, a następnie podgrzej w piekarniku.


